“Τα μυστήρια του Μεγάλου Αλεξάνδρου” . Πρώτο μέρος.


03759078978638

Από τον Αναστάσιο Ν. Πανά

Η ανακάλυψη ενός μεγαλοπρεπούς τάφου στην Αμφίπολη της Μακεδονίας δημιούργησε προσδοκίες ότι μπορεί να βρίσκεται εκεί θαμμένο το σώμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Η πραγματικότητα όμως είναι πιο περίπλοκη από τις προσδοκίες των αρχαιολόγων.

ΟΤΑΝ ο Αλέξανδρος έγινε δεκατεσσάρων ετών, ο Φίλιππος, ο βασιλιάς της Μακεδονίας, έγραψε στον Αριστοτέλη, που τότε ήταν σαράντα δύο ετών, την ακόλουθη επιστολή:
«Ο Φίλιππος εύχεται στον Αριστοτέλη υγεία. Γνωρίζεις ότι έχω ένα γιο. Ευχαριστώ τους θεούς, όχι επειδή γεννήθηκε, αλλά επειδή γεννήθηκε στα χρόνια που ζεις εσύ, γιατί πιστεύω πως μόνο αν εκπαιδευτεί και διδαχθεί από σένα θα μπορέσει να γίνει αντάξιος του βασιλείου που πρόκειται να κληρονομήσει».
Ο Αριστοτέλης, που δίδασκε στην Άσσο (Τρωάδα) και τη Μυτιλήνη, αποδέχθηκε την πρόσκληση και ταξίδεψε στη Μακεδονία το τέταρτο έτος της 108ης Ολυμπιάδας (343/2 π.Χ.). Έμεινε κοντά στον Αλέξανδρο οκτώ χρόνια και του δίδαξε όλα όσα κάνουν έναν άνθρωπο ολοκληρωμένο: την ευγένεια, την μεγαλοπρέπεια και την μεγαλοψυχία, την ανδρεία και την μετριοπάθεια, την επιείκεια, την δικαιοσύνη, την φιλαλήθεια, την φιλία, την αξιοπρέπεια και την καρτερία.
Είπε στον νεαρό μαθητή του ότι οι δρόμοι που έχει να επιλέξει κανείς στη ζωή είναι τρεις: ο πολιτικός, ο φιλοσοφικός και ο δρόμος των απολαύσεων. Τον τελευταίο ακολουθούν όσοι καλοτυχίζουν το τάδε ή το δείνα ξακουστό πρόσωπο που δεν επιζητεί τίποτε άλλο στη ζωή του παρά τις συνεχείς ηδονές και απολαύσεις, θεωρώντας ότι η ευτυχία είναι καρπός των σωματικών ηδονών.

Από την άλλη μεριά, όσοι ακολουθούν τον δρόμο της πολιτικής, δεν το κάνουν επειδή επιδιώκουν τις γενναίες και καλές πράξεις που εμπνέει η αρετή, αλλά ασπάζονται αυτό τον τρόπο ζωής επειδή αποβλέπουν στον πλουτισμό και σε άλλα ωφελήματα, όπως η αναγνώριση και η δόξα.
«Και τι σημαίνει να είσαι φιλόσοφος;» ρώτησε ο Αλέξανδρος.
«Σημαίνει να είσαι βασιλιάς», απάντησε ο Αριστοτέλης.
«Τι σημαίνει να είσαι βασιλιάς;»
«Σημαίνει να ελέγχεις τον εαυτό σου. Το να επιβάλλεσαι στον εαυτό σου είναι περισσότερο βασιλικό από το να νικάς τους εχθρούς».
Τα μαθήματα αυτά έκαναν βαθιά εντύπωση στον Αλέξανδρο, ο οποίος είπε ότι στον μεν πατέρα του οφείλει το ζην, στον δάσκαλό του όμως το ευ ζην.

Μαθήματα ηγεσίας
Το 334, σε ηλικία 22 ετών, ο Αλέξανδρος εισβάλλει στην Ασία επικεφαλής 42.000 στρατιωτών για να επιτελέσει έναν άθλο που έμεινε μοναδικός στα παγκόσμια χρονικά: κατέλυσε την άλλοτε κραταιά περσική αυτοκρατορία, έδωσε μάχες οι οποίες μελετώνται μέχρι σήμερα, ίδρυσε πόλεις με πιο ονομαστή την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου και έφερε τον ελληνικό πολιτισμό έως την Ινδία.
Το γεγονός ότι είναι ο μέγιστος στρατηγός όλων των εποχών οφείλεται εν μέρει στο δάσκαλό του και εν μέρει στη δική του πολύπλευρη και ευφυή στρατηγική, περισσότερο όμως σε αρετές που ήταν αποκλειστικά δικές του: μια δίχως προηγούμενο ταχύτητα στις κινήσεις, αποφασιστικότητα στο να αντιμετωπίζει το φαινομενικά αδύνατο, προσωπική ανάμειξη στους κινδύνους της μάχης και στις κακουχίες της εκστρατείας και σε μια ηρωική αίσθηση ύφους για όλα όσα έκανε.
Οι αρετές του είναι αποτυπωμένες στις μάχες του, οι οποίες δεν είναι απλώς αριστουργήματα στρατηγικής, αλλά πηγή έμπνευσης για όποιον θέλει να ηγηθεί είτε ενός κράτους είτε μιας επιχείρησης.
Αναλύοντας τις ενέργειες του Αλεξάνδρου, οι σύγχρονοι μελετητές μιλούν για ένα μοντέλο ηγεσίας που αποτελεί πρότυπο για τον κόσμο των σημερινών επιχειρήσεων. Το μοντέλο αυτό εφαρμόζεται μέσα από τέσσερις διαδικασίες: να θέτεις τα προβλήματα σε ένα νέο πλαίσιο, να κάνεις συμμαχίες, να έχεις μια αναγνωρίσιμη ταυτότητα και να χρησιμοποιείς σύμβολα για να αλλάξεις τον κόσμο. Κλασικό παράδειγμα της τελευταίας περίπτωσης είναι το κόψιμο του Γόρδιου Δεσμού.
Από τα επιτεύγματά του το διαρκέστερο ήταν ότι άπλωσε την ελληνική γλώσσα και τους θεσμούς στον ανατολικό κόσμο με τέτοιο τρόπο που επέφερε ρήγμα με το παρελθόν. Καμιά χώρα που να την κατέκτησε και να την αποίκησε ο Αλέξανδρος δεν ξαναγύρισε στις παλιές της συνήθειες ανεπηρέαστη από την κατάκτηση. Ακόμα και οι ελληνικές πόλεις-κράτη ποτέ δεν ξανακέρδισαν την παλιά αίγλη τους. Το κέντρο του ελληνικού κόσμου μετατοπίστηκε στην Αλεξάνδρεια και με αυτή τη μετατόπιση ξεπήδησε ένα νέο είδος ελληνικού και κατ’ επέκταση παγκόσμιου πολιτισμού.

Ακροαματικές και εποπτικές επιστήμες
«Κάθε εκστρατεία είναι απρόβλεπτη κι επειδή θέλω να κινούμαι γρήγορα, θα πάρω μαζί μου μόνο ένα βιβλίο», είπε ο μαθητής στον δάσκαλο. «Πρέπει να είναι μεγάλο όσο ο κόσμος, μικρό ώστε να μπορώ να το μεταφέρω και να περιέχει όλα τα μελλοντικά κατορθώματά μου».
«Ξέρω ποιο βιβλίο ζητάς», είπε ο Αριστοτέλης. «Είναι παλιό όσο κι ο χρόνος και καινούριο σαν την αυριανή μέρα. Έχω ακονίσει κάθε γράμμα και στιλβώσει κάθε λέξη μόνο για σένα. Αυτό θα είναι ο οδηγός σου».
Το βιβλίο αυτό ήταν η Ιλιάδα του Ομήρου, το πρώτο μνημείο των δυτικών λογοτεχνιών. Επρόκειτο για ένα και μόνο αντίτυπο που είχε επιμεληθεί και εκδώσει ο ίδιος ο Αριστοτέλης, σχολιάζοντας και εξηγώντας πλήρως τα σημεία εκείνα που φαίνονται άσκοπα ή περιττά στο απαίδευτο μάτι. Όπως ξέρουμε, ο Όμηρος, ο Πίνδαρος, ο Ηράκλειτος, ο Αίσωπος μπορούν να διαβαστούν με επτά διαφορετικούς τρόπους.
Το βιβλίο αυτό ο Αλέξανδρος το είχε πάντοτε δίπλα του, μαζί με το σπαθί του κάτω από το μαξιλάρι του. Κι όταν κάποτε βρέθηκε ανάμεσα στους θησαυρούς του Δαρείου ένα αλαβάστρινο κιβώτιο που το θαύμαζαν όλοι, το ζήτησε και φύλαξε μέσα σε αυτό το μοναδικό χειρόγραφο της Ιλιάδας.
Η αιτία που ψυχράνθηκαν οι σχέσεις του με τον Αριστοτέλη ήταν η ακόλουθη. Προελαύνοντας στην Ασία, έμαθε ότι ο δάσκαλός του είχε εκδώσει κάποια βιβλία στα οποία αποκάλυπτε τα μυστικά της σοφίας του. Δεν αναφέρεται ποια ήταν αυτά τα βιβλία, όμως η ενόχληση του Αλεξάνδρου ήταν μεγάλη, όπως φαίνεται από την επιστολή που του έστειλε:
«Ο Αλέξανδρος χαιρετά τον Αριστοτέλη και του εύχεται να είναι καλά. Δεν έπραξες σωστά εκδίδοντας τους ακροαματικούς λόγους. Γιατί, σε τι θα διαφέρουμε εμείς από τους άλλους, αν οι λόγοι με τους οποίους μορφωθήκαμε γίνουν κοινοί σε όλους; Εγώ θα ήθελα να διέφερα από τους άλλους περισσότερο στις γνώσεις των πιο καλών πραγμάτων παρά στη δύναμη. Να είσαι καλά».
Η επιστολή θίγει ένα ζήτημα που είχε τεθεί ήδη από την εποχή της Σχολής των Πυθαγορείων: ότι οι υψηλότερες και βαθύτερες διδασκαλίες των φιλοσόφων μεταδίδονται μόνο προφορικά. Σύμφωνα με τα λόγια που ο Απουλήιος αποδίδει στον Πυθαγόρα, «δεν σκαλίζεις έναν Ερμή σε κάθε λογής ξύλο» (non ex omni lingo, ut Puthagoras dicebat, debet Mercurius exsculpi).
Ο Αλέξανδρος νιώθει θιγμένος επειδή δεν θεωρεί τον εαυτό του απλό ακροατή του Αριστοτέλη. Κατά το λεξικό Liddell-Scott όσο και κατά το λεξικό της Σούδας, ακροατής είναι ο μαθητής γενικά, ενώ ο επόπτης φαίνεται ότι βρισκόταν στη δεύτερη ή την τρίτη βαθμίδα (μύστες – επόπτες – έφοροι) των μυημένων στα Μυστήρια της αρχαίας ελληνικής θρησκείας. Με αυτά τα δεδομένα, το παραπάνω περιστατικό που παραθέτει ο Πλούταρχος δείχνει ότι τα όσα διδάχτηκε ο Αλέξανδρος συνέδεαν και συνδύαζαν τη θρησκεία με την πολιτική. (Το τι εννοούμε με αυτό εξηγείται στο τελευταίο μέρος του παρόντος έργου). Ο Αλέξανδρος επισημαίνει στον παλιό του δάσκαλο ότι αν οι διδασκαλίες αυτές γίνονταν κτήμα όλων, θα εξισώνονταν πνευματικά οι λίγοι με τους πολλούς, και ότι τον ίδιον περισσότερο τον ενδιέφερε να υπερέχει των άλλων στο πνεύμα παρά να τον αποκαλούν βασιλιά και κατακτητή.
Ο Αριστοτέλης, χωρίς να ταραχτεί, απάντησε πως πολλοί θα διάβαζαν τα βιβλία, ελάχιστοι όμως ήταν σε θέση να τα κατανοήσουν.
Συνεχείζεται…

Διαφημίσεις
Καταχωρίσθηκε στὴν κατηγορία Άρθρα. Φυλάξτε τὸν μόνιμο σύνδεσμο στὰ ἀγαπημένα σας.

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

Αὐτὸς ὁ ἱστότοπος χρησιμοποιεῖ τὸ Akismet γιὰ νὰ μειώσει τὰ ἀνεπιθύμητα μηνύματα. Μάθετε τί συμβαίνει μὲ τὰ δεδομένα τῶν σχολίων σας.