Αριστοτέλης: «Στον άνθρωπο κυρίαρχη δύναμη είναι η φρόνηση»


images (3)

Από τον Αναστάσιο Ν. Πανά  youmagazine.gr

Ο Αριστοτέλης είχε δημοσιεύσει πιο πριν ένα εκλαϊκευμένο έργο με τίτλο Προτρεπτικός (παρότρυνση για φιλοσοφία), το οποίο στα μεταγενέστερα χρόνια θεωρείτο ότι είχε χαθεί. Το 1869, ο Ι. Bywater απέδειξε πως ένα βιβλίο που και αυτό τιτλοφορείται Προτρεπτικός, και ανήκει στον Ιάμβλιχο, τον νεοπλατωνικό φιλόσοφο του 3ου αιώνα μ.Χ., ήταν στην πραγματικότητα το χαμένο έργο του Αριστοτέλη. Ο Ιάμβλιχος το είχε πάρει και το παρουσίασε ως δικό του, έχοντας αντιγράψει κατά λέξη ολόκληρα χωρία, τα οποία εύκολα αναγνωρίζονται.
Το έργο αυτό, που απευθυνόταν στο καλλιεργημένο κοινό της εποχής του Σταγειρίτη, τονίζει την αναγκαιότητα της φιλοσοφίας με την περίφημη φράση: «Ακόμη κι αν δεχτούμε ότι δεν χρειάζεται να φιλοσοφούμε, πάλι θα πρέπει να φιλοσοφήσουμε για να αποδείξουμε γιατί δεν πρέπει να φιλοσοφούμε».
Προφανώς τα έργα που εννοεί ο Αλέξανδρος ότι αποκάλυπταν τις εσωτερικές (εποπτικές) διδασκαλίες, οι οποίες δίδονταν μόνο προφορικά (ακροαστικά) στους προχωρημένους μαθητές, είναι τα Ηθικά Νικομάχεια και κυρίως τα Ηθικά Ευδήμεια. Εκδόθηκαν ενόσω εκείνος βρισκόταν στην Ασία, με το τελευταίο να είναι ίσως το πιο ολοκληρωμένο έργο του Σταγειρίτη, καθώς ενσωματώνει όλους τους κλάδους της γνώσης: τη λογική, τη φυσική, τη βιολογία, τη μεταφυσική, την ηθική, την πολιτική, την ψυχολογία.
Κρίνοντας από το περιεχόμενό τους, η «εσωτερική» διδασκαλία του Αριστοτέλη θα μπορούσε να συνοψιστεί στα εξής βασικά σημεία:

  • Στον άνθρωπο κυρίαρχη δύναμη είναι η “φρόνηση”, δηλαδή η διανοητική δύναμη που σε υπερβατική ενόραση (θεωρία) νιώθει το θείο σαν την ανώτατη αξία και τον απεριόριστο κανόνα και ρυθμίζει σύμφωνα με αυτόν τη ζωή του. (Ηθ. Ευδ. Θ 3, 1249 b 20: τον θεόν θεραπεύειν και θεωρείν).
  • Μέσω της φρόνησης, ο άνθρωπος κυριαρχεί στα πάθη του, δηλαδή σε συναισθήματα όπως ο φόβος, ο θυμός, η δειλία, η επιθυμία και γενικά όσα έχουν ως επακόλουθο ένα αίσθημα ηδονής ή λύπης.
  • Πρέπει να θέτει κανείς έναν ειδικό σκοπό στη ζωή του (την τιμή, τη δόξα, τον πλούτο ή την πνευματική καλλιέργεια) και με τα βλέμματα αδιάκοπα καρφωμένα στον σκοπό που διάλεξε, οφείλει να διατάσσει όλες τις πράξεις του σύμφωνα με το σχέδιο αυτό. Γιατί είναι μεγάλη αφροσύνη το να μην έχει κανείς στη ζωή του ένα κανονικό και σταθερό σχέδιο. (Ηθ. Ευδ. Α 2, 1214 b 10).
  • Αυτό που δίνει ζωή στο σώμα είναι ο ανώτερος εαυτός. Μόνο αυτός είναι αθάνατος, ενώ το σώμα και η άλογη ψυχή (αστρικό σώμα) πεθαίνουν. Αυτός ο εαυτός προϋπάρχει του σώματος και επιζεί μετά από αυτό. Αυτός είναι ο πραγματικός άνθρωπος, ενώ το σώμα δεν είναι παρά μια πανουργία που τον συνοδεύει.
  • Ο άνθρωπος είναι βουτηγμένος στην ύλη, αλλά υπάρχει μια ουσία ξέχωρα από το σώμα, ο ανώτερος εαυτός (ποιητικός νους). Αυτός είναι ο πυρήνας της ύπαρξής μας. Όταν ο άνθρωπος ευθυγραμμιστεί μαζί του, τότε καθιστά τον εαυτό του αθάνατο και τον «διαιωνίζει» (αθανατίζειν) στη ζωή την ίδια. (Ηθ. Νικ. Χ 7 p 1177 b 31).
  • Φτώχια, αρρώστια και δυστυχία ταράζουν τον άνθρωπο και αφαιρούν από την ενάρετη ενέργεια (αρετήν) τα μέσα που εξασφαλίζουν ο πλούτος, η δύναμη και η επιρροή. Από την άλλη μεριά, η χαρά που δίνουν τα παιδιά, η συναναστροφή με φίλους, η υγεία, η ομορφιά, η αριστοκρατική καταγωγή έχουν καθαυτά την αξία τους. Το ουσιώδες στοιχείο της ευδαιμονίας είναι η εσωτερική αξιοσύνη, ενώ τα εξωτερικά και σωματικά αγαθά έχουν με την ευτυχία σχέση αρνητικών όρων. Ακόμα και το πιο μεγάλο χτύπημα της μοίρας δεν μπορεί τον αντρειωμένο να τον κάνει κακομοιριασμένο (άθλιον), όσο κι αν του φράζει το δρόμο προς την ευτυχία. Ενάρετος είναι μόνο εκείνος που τον ευχαριστεί η εκτέλεση του αγαθού και του ωραίου χωρίς καμία άλλη προσθήκη και που στην ευχαρίστηση αυτή μετά χαράς θυσιάζει όλα τα υπόλοιπα. (Ηθ. Νικ. Χ 3 1174 b 31).

Αυτή είναι συνοπτικά η «εσωτερική» διδασκαλία του Αριστοτέλη.

 

 

 

 

 

Διαφημίσεις
Καταχωρίσθηκε στὴν κατηγορία Άρθρα. Φυλάξτε τὸν μόνιμο σύνδεσμο στὰ ἀγαπημένα σας.

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

Αὐτὸς ὁ ἱστότοπος χρησιμοποιεῖ τὸ Akismet γιὰ νὰ μειώσει τὰ ἀνεπιθύμητα μηνύματα. Μάθετε τί συμβαίνει μὲ τὰ δεδομένα τῶν σχολίων σας.