ΕΡΑΤΟΣΘΕΝΗΣ ΚΑΨΩΜΕΝΟΣ: Ο πολιτισμός κάθε λαού είναι αυτός που καθορίζει και τις πολιτικές του σε όλα τα πεδία, και όχι αντίστροφα.


images (5)

«Τέτοιοι άνθρωποι “χωρίς ταυτότητα, ξένοι μέσα στον ίδιο τους τον τόπο” (όπως τους χαρακτήρισε ο συγγραφέας Δημήτρης Χατζής) βρέθηκαν να πρωταγωνιστούν και στο εγχείρημα του αφελληνισμού των Ελλήνων»

Συνέντευξη του ομότιμου καθηγητή θεωρίας και ερμηνείας της λογοτεχνίας, στον  «Αντιφωνητή »  antifonitis.gr

– Είστε ένας άνθρωπος βαθειά πολιτικο-ποιημένος. Ποια είναι η εκτίμησή σας για την σημερινή πολιτική κατάσταση στη χώρα μας;

– Να μιλήσεις για τη σημερινή πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα φαίνεται εύκολο και “αβανταδόρικο” θέμα, καθώς η επικαιρότητα από τη μια και η χρόνια παθογένεια της δημόσιας ζωής από την άλλη, σου προμηθεύουν χίλιες αφορμές να γίνεις ευχάριστος, με κοινοτοπίες που βρίσκουν ανταπόκριση στη δίκαιη αγανάκτηση των πολιτών.

Το δύσκολο είναι να πεις κάτι πραγματικά ενδιαφέρον και χρήσιμο, σε μια χρονική στιγμή που μεθοδεύεται και παροξύνεται, μέσα απ’ τα κανάλια της ηλεκτρονικής δημοσιογραφίας, μια ομαδική υστερία “αυτομαστιγώματος”, η οποία αντιστρέφοντας τη σχέση αιτίων – αιτιατών, συσκοτίζει πλήρως την ουσία των προβλημάτων. Ο γράφων δεν είναι δικαστικός, για ν’ αναλάβει τον ευχερή στην παρούσα συγκυρία ρόλο του εισαγγελέα.

Δεν είναι ούτε πολιτικός ούτε καν πολιτικός επιστήμονας και συνεπώς δεν έχει αυτιά για τις εντολές άτυπων “αφεντικών”, που ζητούν δικό μας αίμα για να καλύψουν δικές τους ανομίες. Θα μιλήσει λοιπόν γενικά, από τη δική του σκοπιά, του πολιτισμού, αποφεύγοντας τις προσωπικές αιχμές – από τις οποίες, δόξα τω θεώ, δεν έχομε έλλειψη –, μήπως επιτέλους γίνει εφικτή μια συζήτηση για τα ουσιώδη.

Έχομε την τύχη και την ατυχία να είμαστε ένας αρχαίος λαός, που κατάφερε, μέσα από εξαιρετικά δυσμενείς ιστορικές συνθήκες, να επιβιώσει ως σήμερα, διασώζοντας, έστω και στραπατσαρισμένη, τη φυσιογνωμία του, την κοινωνική συνοχή του και την πνευματική του παράδοση· η οποία, όπως λέγαμε νωρίτερα, κάτι έχει να προτείνει, μάλιστα σε συνθήκες γενικευμένης κρίσης, που σε τελευταία ανάλυση είναι κρίση πολιτισμού. Μια κρίση του πολιτισμού που για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας εκδηλώνεται ως απειλή ολικής καταστροφής του πλανήτη. Κι αυτό δεν δικαιούμαστε να το παραβλέπομε, υποθέτοντας ότι η καταστροφή πέφτει έξω από τα όρια της δικής μας ζωής.

Ξεκινούμε μ’ αυτή τη δυσοίωνη αναφορά, για να τονίσομε ότι η αναθεώρηση των κυρίαρχων πολιτισμικών προτύπων είναι σήμερα το μείζον και κατεπείγον πρόβλημα της ανθρωπότητας. Και στο πεδίο του πολιτισμού έχομε συγκριτικά πλεονεκτήματα, που μας επιτρέπουν (και επιβάλλουν) να παίξομε κάποιο ρόλο, τουλάχιστον παραδειγματικά, κάνοντας λ.χ. τον πολιτισμό στρατηγικό άξονα της ελληνικής πολιτικής, εσωτερικής και διεθνούς (και δεν εννοούμε βέβαια την υποβάθμισή του σε τουριστικό προϊόν).

Ο πολιτισμός αντιπροσωπεύει τη συνολική αντίληψη που έχει μια κοινωνία για τον άνθρωπο, τη φύση και τον κόσμο. Είναι λοιπόν ένα σύστημα συστημάτων, που περιλαμβάνει και ιεραρχεί όλες τις εκφράσεις της υλικής και πνευματικής ζωής ενός λαού (κι ανάμεσά τους, την οικονομία, την κοινωνική οργάνωση, τους θεσμούς και φυσικά την πολιτική του έκφραση).

Και δεν κατασκευάζεται στο πολιτικό παρασκήνιο ή σε γραφεία στρατηγικών μελετών, για να μπορεί να επιβληθεί εκ των άνω. Διαμορφώνεται σε μακρά διάρκεια χρόνου από τη συμβίωση των ανθρώπων μέσα σε τοπικά και ιστορικά προσδιορισμένες κοινωνίες, ως απόσταγμα συλλογικής εμπειρίας· και χρειάζεται αιώνες κοινωνικής ζωής για να συγκροτηθεί. Έτσι, ο πολιτισμός κάθε λαού είναι αυτός που καθορίζει και τις πολιτικές του σε όλα τα πεδία, και όχι αντίστροφα.

Κι όμως, έχει προ πολλού επιβληθεί ένα “ιστορικό διαζύγιο” ανάμεσα στην πολιτική και τον πολιτισμό, που διατηρεί σε μόνιμη δυσαρμονία την τάξη των πολιτικών (με “τα παρελκόμενά” της) προς το κοινωνικό σώμα και προς το κοινό αίσθημα. Και δε μιλούμε καθόλου για ένα ελληνικό φαινόμενο· αντίθετα, όπου υπάρχει ελληνισμός, το πάθος για τα κοινά και η αρμονία της πολιτικής έκφρασης προς την πολιτική αντίληψη είναι από τα πιο έμμονα στοιχεία της ελληνικής λαϊκής κουλτούρας.

Το καφενείο του χωριού είναι ένας κορυφαίος θεσμός της παραδοσιακής κοινότητας, μια μικρογραφία βουλευτηρίου, που διατήρησε, μέσα σε ιδιαίτερα δυσμενείς συνθήκες, την αρχή της καθολικής συμμετοχής στα κοινά. Το μοντέλο του επαγγελματία πολιτικού, του “τεχνοκράτη” ή του “σοφού” (όπως τον λένε τώρα), που αυτός ξέρει και αποφασίζει για λογαριασμό του συνόλου χωρίς να δίνει λόγο, είναι πονηρά εφευρήματα μιας άλλης κουλτούρας, ευθέως αντίθετης προς τη δική μας.

Δυστυχώς, οι ιστορικές συνθήκες και ο διεθνής συσχετισμός δυνάμεων επέβαλαν, από τα πρώτα βήματα του νέου ελληνικού κράτους, την παγίωση ενός καθεστώτος έμμεσης εξάρτησης (αλλά άμεσης κηδεμονίας) της ελληνικής πολιτικής ζωής, που έγινε η αφετηρία για να μεταφερθούν, στο θεσμικό επίπεδο, εξωγενή πρότυπα, που στρέβλωσαν την ιθαγενή πολιτική φιλοσοφία και τις παραδοσιακές εκφράσεις της.

Ένα από τα συμπτώματα αυτής της στρέβλωσης είναι η αντιστροφή των ιεραρχικών σχέσεων: στη θέση του γενικού (πολιτισμός) έχει τοποθετηθεί το ειδικό (πολιτική). Μάλιστα, στο καθ’ ύλην αρμόδιο Υπουργείο, ο πολιτισμός στην ουσία κατέχει, πλάι στον αθλητισμό και τον τουρισμό, μια θέση περιθωριακή, που αφορά την πολιτική για τα μνημεία, τις τέχνες και την ψυχαγωγία. Χώρια που η θεσμική τάξη του Υπουργείου Πολιτισμού μέσα στο σύστημα διοικητικής ιεραρχίας (αντί να είναι η πρώτη, που ορίζει τους κανόνες και συντονίζει τα υπόλοιπα) είναι από τις τελευταίες. Σ’ αυτό η Ελλάδα απλώς ακολουθεί το δυτικό πρότυπο πολιτικής αντίληψης, το οποίο μπορεί να φτάσει σε αποφάσεις και πράξεις ασύλληπτης βαρβαρότητας.

– Μπορείτε να μας δώσετε κάποια παραδείγματα;

– Θα σταθούμε σε ορισμένα απλά και “αθώα”. Το ένα είναι ο “εξορθολογισμός” στο πεδίο της γεωργικής παραγωγής, που μεθοδεύεται εδώ και τρεις τουλάχιστον δεκαετίες, με στόχο την αντικατάσταση των μικρών καλλιεργητών από τη μεγάλη γαιοκτησία (αυτό σημαίνει η σκοπούμενη μείωση του αγροτικού πληθυσμού στο 8%), σε συνδυασμό με την ανακατανομή των καλλιεργειών στις χώρες της Κοινότητας, για να προσαρμοστούν στις ανάγκες της αγοράς.

Σ’ αυτό το πλαίσιο, πριμοδότησαν για την Ελλάδα την καλλιέργεια του “αβοκάντο” και του “κίουι” (οικονομικά αποτυχημένο εγχείρημα, όπως μαρτυρούν τώρα οι αγρότες) κι έδωσαν κίνητρα για το ξερίζωμα της ελιάς και του αμπελιού, που συνδέονται με χιλιάδων χρόνων πολιτισμό (θρησκεία, μυθολογία, εθιμική ζωή, αξιακό σύστημα). Ακόμη κι αν υποθέσομε (για τις ανάγκες της συζήτησης) ότι φταίει η κακή ποιότητα των προϊόντων μας, χάθηκαν οι τρόποι βελτίωσης της παραγωγής, με τη βοήθεια και την εποπτεία των κρατικών υπηρεσιών;

Δεύτερο παράδειγμα: καθιέρωσαν το τερατώδες μέτρο της διατεταγμένης καταστροφής των “πλεονασμάτων” της ευρωπαϊκής γεωργικής παραγωγής, για να κρατήσουν ψηλά τις τιμές, τη στιγμή που εκατομμύρια άνθρωποι σε άλλα γεωγραφικά μήκη και πλάτη πεθαίνουν (κυριολεκτικά, όχι μεταφορικά) από την πείνα. Πού είναι, σ’ αυτή την περίπτωση, η ιδέα του “παγκόσμιου χωριού”; δεν περιλαμβάνει την αλληλεγγύη στους φτωχούς λαούς; μόνο τη λεηλασία του φυσικού τους πλούτου;

Καποδίστριας και Καλλικράτης

Τρίτο παράδειγμα: Το περίφημο πρόγραμμα “Καποδίστριας”, “Καλλικράτης”, κ.τ.ό. Σε τί αποβλέπει; Να συνενώσει τις κοινότητες σε δήμους και τους μικρούς δήμους σε μεγαλύτερους, για να περιορίσει, λέει, τη σπατάλη, να εξοικονομήσει χρήματα από τη μείωση των θέσεων των κοινοτικών υπαλλήλων και να μπορέσει έτσι να οργανώσει πιο “ορθολογικά” τις υπηρεσίες της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, για να παίξουν καλύτερα το ρόλο τους. Και θέτομε το ερώτημα: είναι δυνατό μέσα στο νέο διοικητικό πλαίσιο ο ρόλος τους να παραμείνει ο ίδιος;

Η κοινοτική οργάνωση αντιπροσωπεύει ένα θεμελιώδη θεσμό συμμετοχικής δημοκρατίας, ο οποίος επαληθεύει την πλήρη αντιστοιχία πολιτικής φιλοσοφίας και πολιτικής συγκρότησης που διακρίνει την παραδοσιακή ελληνική κοινωνία. Σε συνδυασμό με τον παραγωγικό συνεταιρισμό του χωριού, διαμόρφωσε, υπό συνθήκες σκληρής δουλείας, ένα σύστημα αυτοδύναμων κοινωνικά και οικονομικά μονάδων, που συνετέλεσαν αποφασιστικά στην επιβίωση του ελληνισμού, δημιουρ-γώντας τις προϋποθέσεις για ν’ ανακτήσει την αυτοπεποίθηση που τον οδήγησε στην κατάκτηση της ανεξαρτησίας.

Τί είναι αυτό που διακρίνει τις παραδοσιακές κοινότητες και το οποίο εξήραν οι ιστορικοί και οι ποιητές μας; Η ιδέα της αποκέντρωσης και της μικρής κοινωνικής και οικονομικής μονάδας· όσο χρειάζεται μικρής για να διασφαλίζει τη συμμετοχή όλων των μελών της στα κοινά (ισορροπία ατόμου – κοινωνίας)· και όσο χρειάζεται μεγάλης για να εξασφαλίζει μια σχετική παραγωγική αυτάρκεια που να της επιτρέπει να επιβιώνει (όχι να πλουτίζει – η παραδοσιακή αρχή της λιτότητας δεν ευνοεί την ακόρεστη επιδίωξη του κέρδους). Κοινός παράγοντας η κοινοτική αλληλεγγύη και συνεργασία, που συντηρεί την κοινωνική συνοχή και παράγει πολιτισμό (οριζόντια σχέση).

Τί είναι αυτό που διακρίνει τα προγράμματα “Καποδίστριας” και “Καλλικράτης”; Η ιδέα της συγκέντρωσης και της μεγάλης κοινωνικής μονάδας· όσο χρειάζεται μεγάλης για να εξασφαλίζει τη μετάλλαξη της κοινοτικής σε αστική οργάνωση· κι όσο χρειάζεται μικρής για να διασφαλίζει τη σχέση εξάρτησης από την κεντρική εξουσία (κάθετη σχέση). Ο στρατηγικός στόχος που επιδιώκει το κυρίαρχο σύστημα με τις διαδοχικές επιθέσεις του ενάντια στον Κοινοτισμό (“Καποδίστριας 1, “Καποδίστριας <?xml:namespace prefix = st1 ns = “urn:schemas-microsoft-com:office:smarttags” />2”, “Καλλικράτης”) είναι εμφανής: ακύρωση της συμμετοχικής δημοκρατίας και μετασχηματισμός της σε αντιπροσωπευτική αστικού τύπου, με τους κοινοτικούς άρχοντες να μεταλλάσσονται, από εκφραστές της παραδοσιακής συλλογικότητας, σε κρίκους μιας εξωγενούς εξουσιαστικής αλυσίδας·

και παράλληλα, διάλυση της κοινότητας ως αυτοδύναμης κοινωνικής και οικονομικής μονάδας, με τον έμμεσο εξαναγκασμό των χωρικών να μεταναστεύσουν στα μεγάλα αστικά κέντρα ή στις υπό συγκρότηση περιφερειακές πόλεις, για να μεταβληθούν από ανεξάρτητοι μικροί παραγωγοί σε μη παραγωγικό νεοαστικό στρώμα, πολιτισμικά μετέωρο και συνεπώς χειραγωγίσιμο.

Αλλά το να καταργείς ένα θεσμό επικαλούμενος τη βελτίωσή του, αν δεν είναι αφέλεια, είναι απλώς απάτη. Μιλώντας για τη λαϊκή παράδοση των χρόνων της τουρκοκρατίας, ο ποιητής Οδυσσέας Ελύτης γράφει: “Τί σταμάτησε αυτά τα κινήματα ψυχής που αξιώθηκαν κι έφτασαν ως τις κοινότητες; Ποιος καπάκωσε μια τέτοιου είδους αρετή, που μπορούσε μια μέρα να μας οδηγήσει σ’ ένα ιδιότυπο, κομμένο στα μέτρα της χώρας πολίτευμα;”(“Τα δημόσια και τα ιδιωτικά”, 1990). Αυτά κατά σύμπτωση γράφονται στην εποχή του “εκσυγχρονισμού”, που εγκαινιάζεται, στην αρχή της δεκαετίας του ‘90, με το πολιτικό σύνθημα: “Αν δεν κλείσουν οι Συνεταιρισμοί δεν ξημερώνει η αυριανή μέρα”(!)

Τα χωριά – κοινότητες της ελληνικής υπαίθρου είναι η μόνη καθαρή, μη προβληματική μονάδα παραγωγής πολιτισμού που μας έχει απομείνει! Και είναι βαρβαρότητα να υποτιμούμε, στην παρούσα ιστορική συγκυρία, μια μακράς πνοής πολιτισμική παραγωγικότητα, αντιπαραθέτοντας σ’ αυτήν βραχυπρόθεσμα και μίζερα οικονομίστικα κριτήρια. Ακόμη κι αν οι χωρικοί μας από μόνοι τους, χωρίς εξωτερικές πιέσεις, εκδήλωναν την τάση να εγκαταλείψουν τον τόπο τους και την κουλτούρα τους, για να γίνουν αστοί, η πολιτεία όφειλε να τους δώσει κάθε κίνητρο για να τους κρατήσει στην ύπαιθρο, ενισχύοντας τις παραγωγικές τους δραστηριότητες και προστατεύοντας τον πολιτισμό τους.

Αυτή και μόνο την αποστολή να είχε το δυσφημισμένο από πληρωμένους κονδυλοφόρους εθνικό κράτος, θα ήταν αρκετή για να δικαιώσει την ύπαρξή του υπό συνθήκες “παγκοσμιοποίησης”. Πού θα τον ξαναβρεί η ανθρωπότητα ένα λαό με τριών χιλιετιών πολιτισμική ζωή, για να ξαναφτιάξει το ανεκτίμητο στην παρούσα κρίση μεσογειακό πρότυπο, που ανύποπτοι (;) και με τόση αυταρέσκεια γκρεμίζουν σήμερα οι πολιτικοί της εκπρόσωποι; Τέτοια συμφορά είχαμε να δούμε από την εποχή της βαυαροκρατίας!

Κανείς δεν αντιλέγει ότι σε κάθε θεσμό μπορεί να υπάρχουν δυσλειτουργίες και ανεπάρκειες που επιδέχονται βελτίωση. Αλλά τα εκατομμύρια που διατίθενται για την ανατροπή του παραδοσιακού συστήματος δεν θα ήταν υπεραρκετά για τη διάσωση και βελτίωση του θεσμού, σύμφωνα με το δικό του πνεύμα;

Δεν νοείται ν’ αγνοούμε τα αυτονόητα: άλλο πράγμα είναι οι δυσλειτουργίες και ανεπάρκειες που οφείλονται σε εξωτερικές συνθήκες (έλλειψη μέσων, πόρων κλπ.) – που αυτά μπορούν ν’ αντιμετωπιστούν με τη συνδρομή της πολιτείας – ή υποκειμενικές αδυναμίες (του τάδε ή δείνα κοινοτάρχη ή συνεταιριστή, λ.χ.) – που αυτές δεν μπορεί ν’ αποκλειστούν από κανένα θεσμό όσο “ορθολογικά” κι αν τον οργανώσεις – · και άλλο πράγμα είναι οι δυσλειτουργίες που οφείλονται στην ίδια την υφή του θεσμού, όταν βρίσκεται σε δυσαρμονία προς το κοινωνικό σώμα και είναι, εξαιτίας αυτού, καταδικασμένος να παράγει συνεχώς στρεβλά αποτελέσματα.

Είναι άραγε τυχαίο που μέχρι σήμερα δεν κατάφερε να ολοκληρωθεί ο περίφημος “αστικός μετασχηματισμός της ελληνικής κοινωνίας”, παρά τις σκληρές προσπάθειες τόσων και τόσων πολιτικών “αναμορφωτών”, (συντηρητικών και προοδευτικών) οπαδών του εξαστισμού, ευρωπαϊστών, “αριστερών” ευρωλιγούρηδων και νεοφιλελεύθερων “αμερικανολιγούρηδων”, “εκσυγχρονιστών” και “πολυπολιτισμιστών”, που συνεχίζεται ακάθεκτος από τον καιρό της βαυβαρικής αντιβασιλείας ως τη σημερινή εποχή της “ολιστικής ομογενοποίησης”;

Θα παραθέσομε μια χαρακτηριστική μαρτυρία από το 19ον αιώνα, που δείχνει τη διάρκεια αλλά και το ατελέσφορο του εγχειρήματος: “Τω καιρώ εκείνω ευρίσκετο εις την ακμήν του ο μετασχηματισμός των Συριανών εις Ευρωπαίους, τον οποίον ωνόμαζον, με συμπάθειο, “ξεβράκωμα”. Αι φέσσαι και αι βράκαι εξηφανίζοντο αλλεπάλληλοι, ως τα πρωινά άστρα, υπό τας ακτίνας του εσπερίου πολιτισμού.” [Εμμ. Ροϊδη, “Ιστορία μιας γάτας”]. Αν εξαιρέσομε την ενδυματολογική αναφορά (μια κι έχομε γίνει πλέον όλοι, γυναίκες – άντρες, “ψαλιδόκωλοι”), ο μετασχηματισμός εξακολουθεί, ύστερα από δυο σχεδόν αιώνες, να μένει στάσιμος στη φάση της “ακμής”.

Η ιστορία αυτή είναι το χρονικό μιας ακόμη ελληνικής τραγωδίας, που εκτυλίσσεται στον τόπο μας από τους καιρούς των Σταυροφόρων και του Σχίσματος των εκκλησιών και που τις δυο τελευταίες δεκαετίες ξαναπαίρνει εφιαλτικές διαστάσεις, καθώς έχει μεταβληθεί σε ολοκληρωτικό πόλεμο των “ηγετικών” λεγόμενων τάξεων, πολιτικών και διανοουμένων, ενάντια στην κουλτούρα του λαού. Βρισκόμαστε μπροστά σ’ έναν ακόμη εθνικό διχασμό, που αποξενώνει όλο και πιο πολύ την πολιτική ηγεσία και τους “διανοούμενους – εργαλεία” από την πλειοψηφία του λαού.

Στην αφετηρία αυτής της τραγωδίας βρίσκεται ένα ιστορικό φαινόμενο φυσιολογικό κατ’ αρχήν, η αντίθεση και διαπάλη λαών και πολιτισμών σε μια περιοχή στρατηγικής σημασίας· για την ακρίβεια, η σύγκρουση δύο κόσμων, της ανερχόμενης δύναμης των “Φράγκων” άλλοτε, που βγαίνουν από το μεσαίωνά τους σφριγηλοί, προς την γηραιά αυτοκρατορία των Βυζαντινών, που με τον πλούτο και τη λάμψη της παρόξυνε την κατακτητική βουλιμία των ιπποτών· της ισχυρής και πολιτισμένης Δύσης στα νεότερα χρόνια, προς το νεαρό και αδύναμο ελληνικό κράτος, που η “ανάγκη” κηδεμονίας του προσέφερε ένα καλό πρόσχημα στους δυτικούς για τον έλεγχο της ανατολικής Μεσογείου.

Η αντίθεση των δύο κόσμων, ενισχυμένη από τις πολιτισμικές διαφορές (καθολική Δύση – ελληνορθόδοξη Ανατολή, αβαθής δυτική αστική κουλτούρα – πανάρχαιος αγροτικός μεσογειακός πολιτισμός), είχε μακρά, σχεδόν χιλιετή διάρκεια και πολλές μεταπτώσεις και εντάσεις, που άφησαν και στις δυο πλευρές ένα αρνητικό κατακάθι, το οποίο επηρεάζει ως σήμερα τη δυνατότητα μιας ψύχραιμης, ειλικρινούς και ισότιμης σχέσης.

Οι δυτικοί κέρδισαν τις μάχες στο πολιτικό πεδίο (με την περίφημη δήλωση “Ανήκομεν εις την Δύσιν”), αλλά δεν κέρδισαν τον πόλεμο. Η αφομοίωση της ελληνικής Ανατολής στο δυτικό μοντέλο ζωής και συμπεριφοράς παραμένει γι’ αυτούς ένα ζητούμενο, που εκδηλώνεται ως επιτακτική απαίτηση και παρατεταμένος πολιτικός εκβιασμός. Κι αυτό δεν συνιστά βεβαίως ευνοϊκή προϋπόθεση για μια υγιή σχέση και μια ομαλή συμβίωση. Αντίθετα, είναι η βασική αιτία για τη στρεβλή λειτουργία του ισχύοντος πολιτικού συστήματος. Τώρα ζούμε τις συνέπειες. Η επιβολή ενός θεσμικού πλαισίου ξένου αν όχι αντίθετου προς τη νοοτροπία και τις παραδόσεις του λαού, επέτεινε αντί να εξομαλύνει την παραδοσιακή αντίθεση του πολίτη και της κοινωνίας προς την εξουσία και το κράτος, επαναβεβαιώνοντας και ενεργοποιώντας τον παραδοσιακό κώδικα σύμφωνα με τον οποίο το νόμιμο είναι ασυμβίβαστο με το δίκαιο.

Αυτό σημαίνει πλήρη αποτυχία του συστήματος, απ’ όπου όλοι βγαίνουν ζημιωμένοι: ούτε οι θεσμοί λειτουργούν, ούτε οι πολίτες ευτυχούν, αλλά ούτε και το κράτος ανταποκρίνεται στο ρόλο που του επιβάλλει το σύστημα. Και αντί να προσαρμόσουν το σύστημα στη νοοτροπία και στα αξιακά πρότυπα της κοινωνίας και να εκμεταλλευτούν τα πλεονεκτήματα απ’ αυτή την εναρμόνιση, επιχειρούν την προσαρμογή της κοινωνίας στο σύστημα, με το ανόητο καθότι ανέφικτο εγχείρημα να αλλάξουν τη δομή της και από αγροτική να την κάμουν αστική και ν’ αλλάξουν την κουλτούρα της κι από μεσογειακή να την κάμουν βορειοευρωπαϊκή (καλή κι η μια κι άλλη, δε λέμε, αλλά στο δικό της περιβάλλον).

Για την τύχη του αστικού μετασχηματισμού της κοινωνίας μιλήσαμε. Διαλύθηκε ο παραγωγικός ιστός της χώρας, που στηριζόταν κατά μέγα μέρος στις αγροτικές καλλιέργειες, χωρίς ν’ αντικατασταθεί με ανάλογης δυναμικής αστική βιομηχανία (αφού οι επιτυχημένες αστικές επιχειρήσεις πέρασαν γρήγορα στον έλεγχο ξένων συμφερόντων).

Η μαζική εσωτερική μετανάστευση έφερε την ερήμωση της υπαίθρου και τα χωριά – φαντάσματα αντικατέστησαν την άλλοτε σφύζουσα ζωή του χωριού με τον ακμαίο λαϊκό πολιτισμό. Στα αστικά κέντρα (στην Αθήνα, κατά κύριο λόγο) δημιουργήθηκε ένα δυσανάλογα μεγάλο κοινωνικό στρώμα, που αποκομμένο “βίαια” από τις ρίζες του, δεν μπόρεσε να ενσωματωθεί παραγωγικά στην αστική κοινωνία, παραμένοντας για μακρύ διάστημα παρασιτικό και ιδιαίτερα ευάλωτο μέσα στη δυσπραγία του. Μέσα σ’ αυτό το κλίμα βρήκαν πεδίο δράσης οι κάθε λογής κερδοσκόποι, αετονύχηδες, κομπραδόροι και λαθρέμποροι εμπορεύσιμων αγαθών και ιδεών, επιτείνοντας το χάος τόσο στο πεδίο της οικονομικής όσο και της ιδεολογικής συναλλαγής.

Τέτοιοι άνθρωποι “χωρίς ταυτότητα, ξένοι μέσα στον ίδιο τους τον τόπο” (όπως τους χαρακτήρισε ο συγγραφέας Δημήτρης Χατζής) βρέθηκαν να πρωταγωνιστούν και στο εγχείρημα του αφελληνισμού των Ελλήνων, αποδεικνύοντας ότι η κρίση του πολιτισμού δεν είναι άλλο πράγμα από την οικονομική και πολιτική κρίση.

Τα νοσηρά φαινόμενα για τα οποία σήμερα μας εγκαλούν οι “εταίροι” μας είναι οι καρποί της δικής τους κηδεμονίας και της πολιτικής των φερέφωνών τους. Οι κοινωνικοί και πολιτικοί εντολοδόχοι τους είναι οι αυτουργοί του εγκλήματος κι όχι γενικά ο ελληνικός λαός, ο οποίος, σημειωτέον υπήρξε ο πιο συνεπής και ανιδιοτελής θιασώτης της ευρωπαϊκής ιδέας.

Γιατί πρέπει να το πούμε κι αυτό. Τουλάχιστον ως την ημέρα της βρώμικης επίθεσης ενάντια στους λαούς της Γιουγκοσλαβίας, το όραμα μιας αυτοδύναμης Ενωμένης Ευρώπης των λαών, απαλλαγμένης από το θανάσιμο εναγκαλισμό του υπερατλαντικού συμμάχου, ζέσταινε τις καρδιές των περισσοτέρων Ελλήνων.

Αρκεί να τηρούνταν ορισμένες αυτονόητες προϋποθέσεις: η Ενωμένη Ευρώπη να τελειώνει στα φυσικά της σύνορα, περιλαμβάνοντας όλους τους λαούς της Ανατολικής Ευρώπης (και οπωσδήποτε τη Ρωσία)· και να είναι ένα πολυκεντρικό σύστημα συστημάτων, όπου κάθε λαός να διατηρεί την ιδιοσυστασία του, που θα πει, τον πολιτισμό του και το θεσμικό σύστημα που αυτός υπαγορεύει· και κοντά σ’ αυτούς (όχι αντί γι’ αυτούς) να καθιερωθούν κοινοί ευρωπαϊκοί θεσμοί που να διευκολύνουν τις διαπολιτισμικές σχέσεις και την όσμωση λαών και πολιτισμών, αφήνοντας στην ιστορική διαλεκτική των επόμενων αιώνων να διαμορφώσει τον ενδεχόμενο κοινό ευρωπαϊκό πολιτισμό και την κοινή ευρωπαϊκή συνείδηση.

Αυτή είναι η φυσιολογική οδός, που θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια οργανική και βιώσιμη σύνθεση, αντάξια της πλούσιας και πολυμερούς ιστορικής εμπειρίας και μνήμης των λαών και εθνοφυλετικών ομάδων της Ευρώπης.

Διερμηνεύοντας, με το διάμεσο των μεγάλων μας ποιητών, τις υποθήκες της ελληνικής πνευματικής παράδοσης, γράφομε και ξαναγράφομε, από τη δεκαετία του 1980: Το αδιέξοδο μοντέλο της αντιπαλότητας προς τη φύση (που εκφράζει τη δυτική κουλτούρα της βιομηχανικής εποχής) δεν αντιπροσωπεύει κοινή συνισταμένη των ευρωπαϊκών πολιτισμών!

Η αρχή του ελεύθερου λεγόμενου ανταγωνισμού (που επιτρέπει στους ισχυρούς να καταβροχθίζουν τους αδύνατους) δεν μπορεί ν’ αποτελέσει βάση για ένα κοινό ευρωπαϊκό πολιτισμό! Η αρχή της συνύπαρξης των αντιθέτων, που αποκλείει την ισοπέδωση λαών και πολιτισμών, είναι η μόνη αρχή πάνω στην οποία θα μπορούσε να οικοδομηθεί η ενότητα της Ευρώπης!

Αντί γι’ αυτά τα αυτονόητα, τί πραγματικά έγινε; Θέσανε εκποδών το μείζον πρόβλημα του πολιτισμού με μια φραστική αναγνώριση των εθνικών γλωσσών και πολιτισμών, συνοδευόμενη με αυστηρή απαγόρευση της έμπρακτης προστασίας τους, ως ασυμβίβαστης με την αρχή του ελεύθερου ανταγωνισμού. – Γελοιοποίησαν κι εξευτέλισαν τις αρχές της αστικής δημοκρατίας, χωρίζοντας τους ευρωπαϊκούς λαούς σ’ αυτούς που δεν έχουν δικαίωμα να εκφράζονται με δημοψήφισμα (καληώρα…!) και για τους οποίους αποφασίζουν τα (ελεγχόμενα) κοινοβούλια· και σ’ εκείνους που παραέχουν το δικαίωμα να “δημοψηφίζουν” ξανά και ξανά, ώσπου να βγει το αποτέλεσμα που ένα αόρατο υποκείμενο έχει προαποφασίσει.

– Περιόρισαν το ευρωπαϊκό κοινοβούλιο σ΄ ένα ρόλο διακοσμητικό και παρέδωσαν την αποφασιστική εξουσία σε μια εξωθεσμική τάξη “τεχνοκρατών” και “σοφών”, που, μέσα από διάφορα άτυπα (;) όργανα που ξεφυτρώνουν κάθε τόσο σα μανιτάρια (G8, G20, Ecofin, Eurostat, και δεν ξέρω τί άλλο), αποφασίζουν για την τύχη των ευρωπαϊκών λαών. – Παραβιάζοντας την αρχή της ανεξαρτησίας των χωρών – μελών, επέβαλαν ως υποχρεωτικό οικονομικό σύστημα τον “ελεύθερο ανταγωνισμό” ‒ αλήθεια, ποιος ξέρει να μας πει το θεσμικό όργανο που είχε την αρμοδιότητα να πάρει αυτή την απόφαση για λογαριασμό όλης της ανθρωπότητας; ‒ παραδίνοντας άτομα και κράτη βορά στους κερδοσκόπους και τους τοκογλύφους του διεθνούς χρηματηστηριακού και τραπεζικού συστήματος.

Αφού είχαν θεσμοθετήσει, με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, τον δορυφορικό ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως “βραχίονα του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη” (sic), έρχονται στη συνέχεια να ενσωματώσουν με συνοπτικές διαδικασίες τους πρώην συμμάχους της Ρωσίας στην Ε.Ε., για να εγκαταστήσουν στα ανατολικά τους σύνορα το νέο “σιδηρούν παραπέτασμα” του Νατοϊκού Αντιπυραυλικού Συστήματος, που προετοιμάζει, σε συνέπεια προς την ιερή αρχή του εξοντωτικού ανταγωνισμού, την αυριανή ενδοευρωπαϊκή αιματοχυσία.

Υπάρχει ένα υποσυνείδητο βαρβαρικό σύνδρομο στη στρατηγική των Δυτικών: να εξαφανίσουν όλους τους μεγάλους ιστορικούς πολιτισμούς· χθες την ελληνορθόδοξη Ανατολή, σήμερα τους κληρονόμους του Ασσυριο-βαβυλωνιακού (εξοντωτικός πόλεμος κατά του ιρακινού λαού – καταστροφή του Αρχαιολογικού Μουσείου της Βαγδάτης), αύριο τους κληρονόμους του Μηδοπερσικού, μεθαύριο του Κινεζικού…

Αγνοώντας τις προειδοποιήσεις των επιστημόνων για τον κίνδυνο ολικής οικολογικής καταστροφής, προχωρούν ακάθεκτοι στην ανάπτυξη και παγκόσμια επιβολή του μοντέλου βιομηχανικής και τεχνολογικής ανάπτυξης, που καθιερώνει την προτεραιότητα του τεχνητού έναντι του φυσικού και την αντιπαλότητα προς τη φύση, μια επιλογή ασύμβατη προς τους φυσικούς όρους διατήρησης της ζωής και συνεπώς αδιέξοδη.

Τί σχέση έχουν όλα αυτά με την ανθρωπιστική παράδοση των ευρωπαϊκών πολιτισμών; Εδώ έχομε μια ολική ανατροπή: αντί το σύστημα να υπηρετεί τον άνθρωπο, ο άνθρωπος έχει γίνει υπηρέτης και μπαίγνιο του συστήματος. Πίσω από κάθε πολιτική και κάθε θεσμικό μέτρο της Ε.Ε. προβάλλει η στρατηγική της κατ’ ευφημισμόν παγκοσμιοποίησης (“Globolization”, ολιστική ομογενοποίηση είναι ο ακριβής όρος), που επιδιώκει, ανατρέποντας το διεθνές δίκαιο και την όποια διεθνή τάξη, να υπαγάγει όλους τους λαούς (και τις πολιτειακές εκφράσεις τους) σε ένα ενιαίο καθεστώς (ένα οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό σύστημα, μια γλώσσα και μία κουλτούρα), κάτω από μία παγκόσμια μονοκεντρική και αυταρχική εξουσία.

Πρόκειται για την ύστατη αγωνιώδη προσπάθεια ενός συστήματος που έχει φτάσει στο τέλος του, να παρατείνει τη νοσηρή ύπαρξή του, καταβροχθίζοντας τον κόσμο: η τελευταία, πιο αναιδής και πιο επικίνδυνη έκφραση της “ύβρεως” του δυτικού ανθρώπου.

Πρόκειται για ένα πρωτοφανούς έκτασης αθόρυβο πραξικόπημα, που πρόδωσε την ιδέα της Ευρώπης και υποδούλωσε αμαχητί τους ευρωπαϊκούς λαούς. Κι αυτό, με τη συνέργεια του πολιτικού προσωπικού των ευρωπαϊκών χωρών, που αυτομόλησαν ομαδικά στον αντίπαλο, κρύβοντας το παραμορφωμένο μούτρο τους πίσω από τη σατιρική μάσκα του “εκσυγχρονισμού” και την κωμική μάσκα του “πολυπολιτισμού”.

Και τώρα που η επαγγελία του ευρωπαϊκού παραδείσου αποδείχτηκε απάτη, τί κάνομε; Παρότι φαίνεται πως ό,τι και να λέμε εμείς είναι δωρεάν, κάτι μπορούμε να κάνομε ως πολίτες και ως κοινωνία: πολιτισμική αντίσταση, για να μην περάσει ο σύγχρονος ολοκληρωτισμός. Να διασώσομε το θησαυρό που μας εμπιστεύτηκαν οι αιώνες, σπουδάζοντας την παράδοσή μας, διευρύνοντας και βαθαίνοντας την αυτοσυνειδησία μας και σφυρηλατώντας πάνω σ’ αυτή τη βάση την κοινωνική μας συνοχή. Το σπουδαιότερο γι’ αυτούς είναι να μας εξαφανίσουν ως πολιτισμό, ως αντίληψη ζωής, ως αυριανή εναλλακτική λύση· και να εδραιώσουν τη ραγιάδικη αντίληψη του μονόδρομου.

Ας τους δείξομε πως έκαμαν “μια τρύπα στο νερό”. Οι πολιτισμικές αξίες είναι – θεέ μου συχώρεσέ μου – σαν τις χρηματιστηριακές: για να μπορούν να παίξουν κάποιο ρόλο, θα πρέπει να υπάρχουν στην “αγορά”· πάει να πει, να βρίσκονται κάποιες συλλογικές οντότητες (κοινωνίες, λαοί, κοινότητες εθνών) που να ζουν μ’ αυτές τις αξίες και να δείχνουν στην πράξη τη γονιμότητά τους· και μ’ αυτό τον έμμεσο και ειρηνικό τρόπο να πλουτίζουν και να “μπολιάζουν” τη διεθνή πνευματική ζωή· και να συντηρούν τη δυνατότητα εναλλακτικών λύσεων, όπως, για παράδειγμα, την ιδέα μιας Μεσογειακής Ένωσης, μιας Ένωσης των χωρών της Νότιας Ευρώπης, σε χαλαρή, μεταβατική σύνδεση με τα υπολείμματα, αν επιβιώσουν, της Ε.Ε., τη Βορειοευρωπαϊκή (ή Βορειοατλαντική, αν το προτιμούν) Ένωση. Και το νου μας και τα “δεκατέσσερα μάτια μας” στα εθνικά θέματα, να μην μπούνε στο παζάρι της ενάτης Μαρτίου! Να μην επιτρέψομε συμψηφισμούς και ξεπουλήματα!

 

συνέντευξη του ομότιμου καθηγητή θεωρίας και ερμηνείας της λογοτεχνίας, στον  «Αντιφωνητή »  Πηγή: antifonitis.gr

 

 

Διαφημίσεις
Καταχωρίσθηκε στὴν κατηγορία Άρθρα. Φυλάξτε τὸν μόνιμο σύνδεσμο στὰ ἀγαπημένα σας.

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

Αὐτὸς ὁ ἱστότοπος χρησιμοποιεῖ τὸ Akismet γιὰ νὰ μειώσει τὰ ἀνεπιθύμητα μηνύματα. Μάθετε τί συμβαίνει μὲ τὰ δεδομένα τῶν σχολίων σας.