Ἡ ἐκδίκηση τῶν τόνων.


images (1)

Ἡ ἰδέα, ὁ σχεδιασμὸς καὶ ἡ διεξαγωγὴ τῆς ἔρευνας, γιὰ τὶς συνέπειες τῆς ἐπιβολῆς τοῦ μονοτονικοῦ, εἶναι προϊὸν παρατηρήσεων καὶ προβληματισμῶν ποὺ ἔγιναν σὲ χῶρο ὄχι τῆς ἐκπαίδευσης, ἀλλὰ τῆς ὑγείας! Κατὰ τὰ τέλη τῆς δεκαετίας τοῦ ᾿80-ἀρχὲς τοῦ ᾿90, παρατηρώντας τὴν προσέλευση στὸ Παιδοψυχιατρικὸ Τμῆμα τοῦ Ἀνοικτοῦ Ψυχοθεραπευτικοῦ Κέντρου, τὴν εἴδαμε νὰ αὐξάνεται σημαντικά, ἀλλὰ καὶ περίεργα, ἀφοῦ ὁ συντριπτικὸς ἀριθμὸς τῶν προσερχομένων χαρακτηριζόταν, κυρίως, ἀπὸ μαθησιακὲς δυσκολίες. Τὸ ἴδιο πληροφορηθήκαμε ὅτι συνέβαινε καὶ σὲ ἄλλους θεραπευτικοὺς χώρους, ὅπου καὶ ἐκεῖ ἡ «δυσλεξία», κυρίως, κατέστη κάτι σὰν μόδα ἢ ἐπιδημία!
Μετὰ τὴν ἄγονη ἔρευνα στὴ σχετικὴ βιβλιογραφία, οἱ σχολικοὶ ψυχολόγοι τοῦ Τμήματος εἰσηγοῦνταν ἀναδιοργάνωση τοῦ Τμήματος, αὔξηση τῶν ὡρῶν καὶ τῶν εἰδικῶν κ.ἄ. Τὸ πρόβλημα ἀπασχόλησε ἔντονα τὸ Κέντρο• οἱ ἡλικιακῶς πρεσβύτεροι, ὅπως ὁ γράφων, ἂν καὶ ἀνίδεοι περὶ τὰ παιδοψυχιατρικά, ὑποψιαστήκαμε καὶ τὴν προηγηθεῖσα γλωσσικὴ καὶ ἐκπαιδευτικὴ μεταβολὴ τοῦ 1982. ῎Αλλωστε, ἐκτὸς τῶν προσελεύσεων στὸ Παιδοψυχιατρικό, μᾶς ἐπροβλημάτιζε τὸ γλωσσικὸ καὶ ὀρθογραφικὸ ἐπίπεδο τῶν ὑποψηφίων γιὰ τὰ Ἰνστιτοῦτα τοῦ Κέντρου —παρ᾿ ὅτι πολλοὶ ἐξ αὐτῶν ἦταν ἀπόφοιτοι καὶ τῶν «τριτοδεσμικῶν» σχολῶν τῶν Πανεπιστημίων μας— καί, βέβαια, οἱ καθημερινές… γλωσσοπατινάδες τῶν ΜΜΕ ἐνίσχυαν περαιτέρω τὶς ὑποψίες γιὰ τὴν αἰτιοπαθογένεια τοῦ φαινομένου.
Ἀποφασίσαμε ἔτσι νὰ ἀναζητήσουμε μελέτες ἢ δημοσιεύματα ἀξιολογητικὰ τῶν ἀποτελεσμάτων ἢ συνεπειῶν τῆς γλωσσικῆς μεταβολῆς, βέβαιοι ὄντες ὅτι κάποια μελέτη θὰ εἶχε ἐκπονηθεῖ, ὥστε νὰ μᾶς δώσει κάποιες ἰδέες καὶ κατευθύνσεις ἀναφορικὰ μὲ τὰ φαινόμενα ποὺ μᾶς ἀπασχολοῦσαν.
Οἱ ἀναζητήσεις μας ἀποδείχθηκαν ἄκαρπες! Βρέθηκαν, βέβαια, πολλὰ ἐνδιαφέροντα ἄρθρα καὶ βιβλία ὑποστηρικτικὰ ἀμφοτέρων τῶν ἀπόψεων καὶ πλευρῶν• δὲν βρέθηκε, ἐν τούτοις, οὔτε μία ἐρευνητικὴ μελέτη γιὰ τὶς ἐπιπτώσεις τῆς γλωσσικῆς-ἐκπαιδευτικῆς ἀλλαγῆς, τόσον ἀπὸ τὴ μεριὰ τῶν θιασωτῶν τῆς «ἁπλοποίησης», ὅσον καὶ ἀπὸ τὴν πλευρὰ τῶν ὑποστηρικτῶν τῆς ἱστορικῆς ὀρθογραφίας. Προέκυψαν, ὡστόσο, ἄλλα στοιχεῖα ἀρκετὰ διαφωτιστικά• τὸ πιὸ σημαντικὸ ὅτι ὑπῆρξαν κάποιες ἐρευνητικὲς ἀπόπειρες, οἱ ὁποῖες τελικὰ δὲν μπόρεσαν νὰ δοῦν τὸ φῶς τῆς δημοσιότητας, ἐπειδὴ οἱ ἐρευνητὲς αὐτοὶ ἀποθαρρύνθηκαν ἤ, ἀκριβέστερα, «προειδοποιήθηκαν» ἁρμοδίως καὶ ἱεραρχικῶς, ὅπως ἐμπιστευτικῶς καὶ χαμηλοφώνως μᾶς εἶπαν! Αὐτὰ τὰ ἀπίστευτα ἐπιβεβαιώθηκαν, ὅταν πληροφορηθήκαμε ὅτι τὸ ῾Υπουργεῖο Παιδείας οὔτε κἂν ἐνέκρινε ἀγορὲς βιβλίων ποὺ εἶχαν ἐκδοθεῖ μὲ τὴν ἱστορικὴ ὀρθογραφία, ἀνεξαρτήτως τῆς ποιότητας καὶ τῆς χρησιμότητάς τους!
Παρήγορη, πάντως, καὶ ἐξαιρετικὰ ἐνθαρρυντικὴ ἦταν ἡ διαπίστωση ὅτι οἱ περισσότεροι κορυφαῖοι τῆς πνευματικῆς μας ζωῆς, ἐπιστήμονες, λογοτέχνες, ποιητές, ἐξακολουθοῦσαν νὰ χρησιμοποιοῦν τὴν ἱστορικὴ ὀρθογραφία, ἀποδεικνύοντας ἔτσι ὅτι ἡ προπαγανδιστικὴ «βεβαιότητα», «τὸ μονοτονικὸ τὸ χώνεψε ὁ ἑλληνικὸς λαός» (κατὰ τὸν ψυχαριστὴ πρεσβύτη τῆς Θεσσαλονίκης κ. Κριαρᾶ), δὲν ἦταν καὶ τόσο καθολική.
Ἀνίδεοι ἀλλὰ καὶ ἀθεραπεύτως περίεργοι ἐγκύψαμε καὶ στὴν ἱστορία τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος, γιὰ νὰ διαπιστώσουμε ὅτι παρόμοιοι σκυλοκαβγάδες συνέβαιναν ἀνέκαθεν καὶ ἦταν «γιὰ τὸ πάπλωμα», ὅπως λέει ὁ Κ. Γεωργουσόπουλος. Αὐτὸ δὲ τὸ «πάπλωμα» βαφόταν πότε μὲ μπλέ, πότε μὲ κόκκινα καὶ πότε μὲ πράσινα ἰδεολογικὰ χρώματα…

Τὴν ἀνυπαρξία, πάντως, συγκριτικῶν μελετῶν ἀναπλήρωνε ἡ δημοσίευση ἄρθρων καὶ βιβλίων (Γιάννης Καλιόρης, Σαράντος Καργάκος, Τάσος Λιγνάδης, Χάρης Λαμπίδης, Νίκος Φωκᾶς κ.ἄ.), καθὼς καὶ ἕνας πολὺ σημαντικὸς «Δημόσιος Διάλογος γιὰ τὴν Γλῶσσα», ὁ ὁποῖος ἔγινε τὸ 1985 στὸ κλειστὸ γήπεδο τοῦ Μίλωνα Νέας Σμύρνης, ὀργανωμένος ἀπὸ τό, τότε, ΚΚΕ ἐσωτερικοῦ, καὶ τὰ πρακτικά του ἐκδόθηκαν τὸ 1988 ἀπὸ τὸν «Δόμο».

Ἐκεῖ, ἀκόμη καὶ οἱ περὶ τὰ γλωσσικὰ ἀδαεῖς διαπιστώσαμε ὅτι αὐτὴ ἡ διχόνοια κρατάει χρόνια καὶ ὅτι συντηρεῖται ἀπὸ συνομαδώσεις μοχθηροκομπλεξικῶν, κυρίως φιλολόγων καὶ φιλολογούντων, ποὺ ἀποδύονται σὲ διαμάχες παρατάξεων• Δημοτικιστῶν καὶ Καθαρευουσιάνων, Μαλλιαρῶν καὶ Γλωσσαμυντόρων, «Βορείων» καὶ «Νοτίων» ἢ «Προοδευτικῶν» καὶ «Ἀντιδραστικῶν», οἱ ὁποῖοι χρησιμοποιοῦν καὶ τὴ γλῶσσα ὡς γήπεδο γιὰ παίγνια ἐπιβολῆς καὶ ἀπολαβῶν, ἐνῶ οἱ γνήσιες καὶ ἀνιδιοτελεῖς φωνὲς ἀσθενέστερες, ὡς συνήθως, τῶν κραυγῶν τῶν καιροσκόπων δὲν εἰσακούονται.

Ἀπὸ τὴν ἱστορία τοῦ γλωσσικοῦ ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὰ πρακτικὰ τοῦ «Διαλόγου», ὁ ἀδογμάτιστος πολίτης θὰ πεισθεῖ καὶ γιὰ τὶς ἀκρότητες τῶν δημοτικιστῶν ἀλλὰ καὶ γιὰ τὴ σημαντικὴ συνεισφορὰ τῆς λεγομένης «καθαρεύουσας»• καὶ αὐτὸ ἀπὸ στόματος ἀνθρώπων «προοδευτικῶν», ἀφοῦ σ᾿ αὐτὸ τὸν διάλογο ἁπαξάπαντες οἱ διαλεγόμενοι φιλόλογοι, συγγραφεῖς καὶ λογοτέχνες ἦταν «προοδευτικοί»• ἀντιδραστικοὶ γλωσσαμύντορες δὲν ὑπῆρξαν, ἐπειδὴ δὲν ἐκλήθησαν ἢ ἐπειδὴ δὲν ὑφίστανται πλέον.

῾Υπῆρξε, ὅμως, ἐκεῖ καὶ μιὰ φωνὴ ὄχι φιλολόγου ἀλλὰ τραγουδοποιοῦ, ποὺ μίλησε καὶ γιὰ τὴ μουσικὴ διάσταση τῆς γλώσσας, ἡ ὁποία διασώζεται χάρη στὴν ἱστορικὴ ὀρθογραφία. Μάλιστα, ὁ Δ. Σαββόπουλος —αὐτὸς ἦταν— ἐχρησιμοποίησε καὶ διαγράμματα ἀπὸ στούντιο ἠχογραφήσεων, γιὰ νὰ ὑποστηρίξει τὰ λεγόμενά του. ῏Ηταν ὁ μόνος! Λοιδωρήθηκε, ὅμως, ἀγρίως μὲ ἄσχετα, ἐκνευριστικὰ καὶ ἀφ᾿ ὑψηλοῦ ἐπιχειρήματα ἐνίων «ἐπωνύμων» φιλολόγων. ῞Οταν, ὅμως, τὰ βουβάλια τσακώνονται στὸν βάλτο, τὴ συμπλοκὴ τὴν πληρώνουν τὰ βατράχια…

Κι ἐμᾶς, αὐτὰ μᾶς ἐνδιέφεραν.
Ὅλα αὐτά, βέβαια, μπορεῖ νὰ ἔπειθαν καὶ τὸν πλέον δύσπιστο γιὰ τὸ ἑνιαῖο τῆς γλώσσας ἀλλὰ καὶ γιὰ τὴν ἰδιοτέλεια τῆς τεχνητῆς παραταξιολογίας• ἄφηναν, ὅμως, ἄλυτο τὸ πρόβλημά μας, ποὺ ἦταν νὰ ἀποδείξουμε μὲ συγκριτικὸ ἀντιπαραθετικὸ τρόπο, στατιστικῶς ἀποδεδειγμένο, καὶ μὲ καθιερωμένα εἰδικὰ ἐργαλεῖα (tests) τὶς ὅποιες συνέπειες τῆς γλωσσικῆς μεταβολῆς. Τὰ ἐργαλεῖα τὰ εἴχαμε, τοὺς ἔμπειρους ἀξιολογητὲς ἐπίσης• μᾶς ἔλειπε μόνον ἕνας ἀριθμὸς παιδιῶν ποὺ νὰ διδάσκονται μὲ τὸ παλιὸ σύστημα, ὥστε νὰ συγκριθοῦν μὲ ἰσάριθμα συνομήλικα παιδιὰ ποὺ διδάσκονται μὲ τὸ νέο.

Η ἀδυναμία, ὅμως, ἀνεύρεσης παιδιῶν τῆς πρώτης κατηγορίας καθιστοῦσε τὰ πράγματα σχεδὸν ἀπελπιστικά, ἕως ὅτου πληροφορηθήκαμε γιὰ τὴν ὕπαρξη καὶ τὶς δραστηριότητες τῆς «῾Ελληνικῆς Ἀγωγῆς». ῎Ετσι, συναντήσαμε τὶς κυρίες ῎Αννα Τζιροπούλου-Εὐσταθίου καὶ Εἰρήνη Μαυροπούλου, μὲ τὶς ὁποῖες συνεννοηθήκαμε ἀμέσως, χωρὶς νὰ χρειασθεῖ νὰ ἀνταλλάξουμε ἰδεολογικοπολιτικὰ ἐπισκεπτήρια! Τὰ γράφω αὐτὰ γιὰ ν᾿ ἀπαντήσω, καὶ ἀπὸ δῶ, σὲ κάποιους παλιοὺς καὶ κατὰ τὰ ἄλλα ἀγαπητοὺς φίλους, ποὺ θεωροῦν καθῆκον τους νὰ προφυλάξουν τοὺς «ὁμοϊδεάτες» (τί φρικώδης ὅρος!) φίλους τους ἀπὸ ἐνδεχόμενη ἰδεολογικοπολιτική… μίανση.

Ἀπάντησα, λοιπόν, τότε ὅτι, ἐπειδὴ ἡ δικτατορία ἀνασκολόπησε τὴν καθαρεύουσα, ἐμένα αὐτὸ δὲν μ᾿ ἐμποδίζει νὰ βλέπω καὶ νὰ λέω ὅτι καὶ ἡ μεταπολίτευση ξεκατίνιασε τὴ δημοτική! ῎Ετσι δὲν ἐνδιαφέρθηκα, ὣς τώρα, νὰ μάθω σὲ τί «Θεὸ» πιστεύουν οἱ δύο, φίλες μου πλέον, κυρίες. Μπορῶ, ὅμως, νὰ βεβαιώσω… εὐόρκως ὅτι πρόκειται γιὰ ἐξαίρετες φιλολόγους καὶ χαρισματικὲς συγγραφεῖς, τὶς ὁποῖες ἀγαπῶ καὶ θαυμάζω ἀπεριορίστως!…

῾Η ἀνακοίνωση τῆς ἔρευνας στὸ 18ο Πανελλήνιο Ψυχιατρικὸ Συνέδριο, στὶς 17 Μαΐου 2004, στὴν Κῶ, προκάλεσε ἀρκετὰ δημοσιεύματα στὸν τύπο, τὸ ραδιόφωνο καὶ τὴν τηλεόραση. ῎Εγιναν καὶ παρουσιάσεις ἀπὸ τοὺς συγγραφεῖς τοῦ βιβλίου σὲ διάφορες πόλεις, τὰ δὲ σχόλια, στὴν πλειονότητά τους, ἦταν ἐνθουσιαστικά, ἂν καὶ ὑπῆρξε μιὰ ἀξιομνημόνευτη ἐξαίρεση• τὸν Αὔγουστο τοῦ ἴδιου χρόνου, μάθαμε ὅτι ὀργανώνεται ἕνα συνέδριο στὴ Θεσσαλονίκη, ἀφιερωμένο στὴ Δυσλεξία• στείλαμε τὴν συνηθιζόμενη περίληψη.

Ἐνῶ περιμέναμε τὸ πρόγραμμα τοῦ συνεδρίου, ἀπὸ τὴ γραμματεία καὶ μὲ ἀρκετὴ καθυστέρηση μᾶς ἐπληροφόρησαν ὅτι ἤθελαν πρῶτα νὰ δοῦν ἂν ἡ ἀνακοίνωση στέκει ἐπιστημονικά! Παρ᾿ ὅτι μιὰ τέτοια ἀπαίτηση ἦταν προσβλητικὴ καὶ πρωτοφανὴς γιὰ τὰ συνέδρια, ὅπου οἱ ἀνακοινώσεις τίθενται στὴν κρίση τῶν συνέδρων καὶ ὄχι τῶν ὀργανωτῶν, ἐν τούτοις, καλοπίστως, ἐστείλαμε ὅλο τὸ ὑλικὸ τῆς ἔρευνας (ὅπως περιγράφεται στὸ βιβλίο) ἐλπίζοντας ὅτι θ᾿ ἀποκομίζαμε, ἐνδεχομένως, κάποιο χρήσιμο σχόλιο.

Δυστυχῶς, εἴχαμε μιὰ ἀκόμη παρατεταμένη σιωπή• τότε, ἀναζητήσαμε ἐπιμόνως στὸ τηλέφωνο τὸν ἴδιο τὸν ὀργανωτή, ἀπὸ τὸν ὁποῖο πήραμε τὴν ἀπροσδόκητη ἀπάντηση ὅτι ἡ ἀνακοίνωσή μας «δὲν ἔγινε ἀποδεκτή, ἐπειδὴ δὲν στέκει ἐπιστημονικά»! Ἐπειδὴ μὲ τὸν ἐν λόγῳ ἐπιστήμονα δὲν εἴχαμε καμμία σχέση ἢ γνωριμία, ζητήσαμε περισσότερες πληροφορίες ἀπὸ Θεσσαλονικεῖς συναδέλφους• καὶ ἀπ᾿ ὅσα μᾶς εἶπαν, θ᾿ ἀναφέρουμε μόνον ὅτι ὁ ἐν λόγῳ κύριος ἐπιτηδεύεται στὴ θεραπεία τῆς δυσλεξίας!… ᾿Απὸ καιρὸ γνωρίζαμε γιὰ φυγόπονους διορθωτές («κάτω τὰ αἱματοβαμμένα γραπτά»), τώρα ἔχουμε, φαίνεται, καὶ πελατοθῆρες θεραπευτές…

Δημοσιεύουμε τὴν ἔρευνα, ἐπειδή, ἐκτὸς τῆς ἐπιστημονικῆς δεοντολογίας ποὺ ἐπιβάλλει τὴ γνωστοποίηση ὁποιουδήποτε καινούργιου στοιχείου, ἐλπίζουμε ὅτι αὐτὴ θὰ τεθεῖ στὴ βάσανο τῆς κριτικῆς καὶ ἄλλων ἐρευνητῶν, οἱ ὁποῖοι, ἐπαναλαμβάνοντάς την μὲ παρόμοιους ἢ ἄλλους τρόπους, θὰ ἐπαληθεύσουν ἢ θὰ διαψεύσουν τὰ εὑρήματά μας.

Κυρίως, ὅμως, εὐχόμαστε νὰ ἐπαναληφθεῖ μὲ μεγαλύτερο πληθυσμὸ μαθητῶν καὶ σὲ ἡλικιακῶς διαφορετικὲς κατηγορίες. ῎Ηδη, ἡ ἔρευνά μας ἐπροχώρησε, ὅπως εἶχε σχεδιασθεῖ, στὸ δεύτερο στάδιο• στὴν ἐπαναξιολόγηση τῶν παιδιῶν ποὺ κατὰ τὴν πρώτη ἀξιολόγηση παρακολουθοῦσαν τὴν Τρίτη τάξη τοῦ Δημοτικοῦ καὶ τώρα βρίσκονται στὴν ῞Εκτη.

Τοῦ χρόνου καὶ τοῦ παραχρόνου θὰ ἀξιολογηθοῦν καὶ τὰ παιδιὰ ποὺ ἀξιολογήθηκαν ἀρχικὰ στὴ Δευτέρα καὶ τὴν Πρώτη τάξη.
῾Η ἐνσωμάτωση στὸ παρὸν καὶ τῆς συνέντευξης ὡς εἰσαγωγῆς, ἡ ὁποία δημοσιεύθηκε στὸ περιοδικὸ «῎Αρδην» καὶ ἀναδημοσιεύεται ἐδῶ ἐμπλουτισμένη καὶ ξανακοιταγμένη, ἀποσκοπεῖ στὴ βελτίωση τῆς ἐπιλησμοσύνης τῶν παλαιῶν ἀλλὰ καὶ τῆς ἄγνοιας τῶν νεωτέρων, ἐπειδὴ ἀναφέρεται ἐκτενῶς στὴν προϊστορία τοῦ γλωσσικοῦ καθὼς καὶ στὰ διαδραματισθέντα κατὰ τὴν πρόσφατη γλωσσοεκπαιδευτικὴ ἀλλαγή.

Φρονοῦμε ὅτι αὐτὰ εἶναι ἀπαραίτητα, γιὰ νὰ κατανοηθεῖ τὸ ἕως ποῦ μποροῦν νὰ φθάσουν οἱ καιροσκόποι, ψηφοθῆρες πολιτικοί, συνεπικουρούμενοι ἀπὸ τὶς μειονεξίες κρατικοδίαιτων «εἰδικῶν», ἐρήμην πάντοτε τῶν «ἀνιδέων» φορολογουμένων πολιτῶν.

᾿Αλλά, οἱ τελευταῖοι ὡς γονεῖς, ποὺ ξοδεύουν τόσα γιὰ τὴ γλωσσομάθεια τῶν παιδιῶν τους, ἂς προσθέσουν στὸν οἰκογενειακὸ προϋπολογισμὸ καὶ τὰ ἔξοδα μιᾶς ἀκόμη γλώσσας, τῆς ἑλληνικῆς, πρὶν γίνει καὶ αὐτὴ μιὰ «ξένη» γλῶσσα• θὰ γλιτώσουν, σίγουρα, χρήματα γιὰ παιδοψυχιάτρους, παιδοψυχολόγους, ἀλλὰ καί… «βεβαιωσιολόγους» γιὰ «μαθησιακὲς δυσκολίες», «δυσλεξίες» κ.ἄ.
᾿Αθήνα, 5 ᾿Ιουνίου 2005
᾿Ιωάννης Κ. Τσέγκος
Ψυχίατρος
http://www.polytoniko.org/tsegkos.php?newlang=el&font=Palatino+Linotype&title=%E1%BC%A9+%E1%BC%90%CE%BA%CE%B4%CE%AF%CE%BA%CE%B7%CF%83%CE%B7+%CF%84%E1%BF%B6%CE%BD+%CF%84%CF%8C%CE%BD%CF%89%CE%BD&right=no

banner468x60

Διαφημίσεις
Καταχωρίσθηκε στὴν κατηγορία Άρθρα. Φυλάξτε τὸν μόνιμο σύνδεσμο στὰ ἀγαπημένα σας.

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

Αὐτὸς ὁ ἱστότοπος χρησιμοποιεῖ τὸ Akismet γιὰ νὰ μειώσει τὰ ἀνεπιθύμητα μηνύματα. Μάθετε τί συμβαίνει μὲ τὰ δεδομένα τῶν σχολίων σας.